Đồng Dao Mới ------ Du Tử Lê

[GRANDET]

Đồng dao mới

Em yêu dấu hết đời anh có lẽ
Không còn gì để gửi lại cho ai
Không còn gì để giữ cho ngày mai
Em lấy hết từ lâu đời sống đó

Em cũng biết phải không , tình vốn chát
Như môi ta lạnh xót một đêm nào
Như chim đi theo đường gió nghẹn ngào
Sương vói lá trong lòng nhau quấn quít
Sông với núi không bao giờ cách biệt
Đêm với ngày sự thực chẳng chia tay
Những cánh rừng yên ngủ với heo may
Nhưng có phải trái tim nồng vẫn đập
Năm với tháng chia nhau mầm khốn nhục
Vui với buồn cũng một mặt gương soi
Ta với đời cũng chỉ một ta thôi
Và em nữa vẫn là em tội nghiệp

Máu vẫn chảy nên tình còn oan nghiệt
Mưa vẫn đi nên sông sẽ quay về
Biển vẫn xanh nên sóng sẽ vỗ về
Em cứ ngủ dù ngày mai bão tố
Em cứ gửi hồn em trong cõi trú
Mộng sẽ về kịp lúc gió lay cây
Trăng sẽ về đúng lúc tóc em bay
Anh sẽ bảo cả đời anh bên nhỏ
Đêm vẫn nở những đóa quỳnh rực rỡ
Em cứ buồn trắng ngát cả đêm thâu
Khóc với cười cũng chẳng khác chi nhau
Và chúng chỉ cho thấy tình ta, thực

Ngực ngây ngất dậy hương lần thứ nhất
Trên vai thơm răng ngập xuống một lần
Trên môi non hồn hé nụ ân cần
Máu như chỉ kim khâu tình mãn kiếp
Ta đứng thẳng trong tình ta lẫm liệt
Núi chưa từng khuất phục gió mưa sa
Chim lìa đời còn đập cánh thiết tha
Ngựa vẫn chạy tận cùng hơi thở cuối
Em cứ hát những lời xanh bóng tối
Những lời thầm lả tả nỗi đau riêng
Lửa sẽ về trong hồn lạnh đêm nghiêm
Em sẽ thấy thời gian như dát bạc

Đời hung hiểm muốn tình ta tan tác
Nhưng sông thề với núi chẳng chia tay
Nhưng mưa thề với biển sẽ ra khơi
Cây với cỏ có bao giờ tạm biệt
Than với củi sống chung cùng một phút
Những tàn tro chẳng thể có hai đời
Như que diêm chỉ có một tiếng cười
Như ta chỉ có một đời tiêu phí

Em đắm đuối đến vô cùng ủy mị
Em đam mê như hơi thở vơi đầy
Như chiều vàng thích đứng trên ngọn cây
Như anh thích những đời mưa luống tuổi
Ta nín lặng sống cùng đau đớn, mới
Trong yêu thương ta chấp nhận cực hình
Khi vung gươm ta đón đợi đầu mình
Và khinh bỉ chung quanh bầy ác thú
Đời vốn thế con thò lò sấp ngửa
Bận tâm chi tình nghĩa thế gian này
Em chớ buồn kẻo tàn tạ thơ ngây
Kẻo đêm rụng thêm chùm đau đớn, cũ

Ôi tóc lạnh xuống môi thờ thẫn nhớ
Em vì ta héo úa một mùa hương
Em vì ta sớm bỏ một mùa son
Như sông sớm bỏ nguồn ra với biển
Tình giông bão sá gì hơn với thiệt
Đúng hay sai , ta chẳng phải phân trần
Nhục nhã ư ? ta uống chẳng ngại ngần
Hạnh phúc hiếm ? ta cùng nhau san sẻ

Em yêu dấu hết đời anh có lẽ
Không còn gì để gửi lại cho ai
Không còn gì để giữ cho ngày mai
Em lấy hết từ lâu đời sống đó

[GRANDET]

Cõi Mẹ Về

em đâu biết tôi có những giấc mơ
bay dọc lộ trình Hà Nam-Hà Nội
cùng những chiếc ghe muối
những chiếc thuyền đinh
chở bương, chở nứa
chúng chở hồn tôi trôi dọc sông Đáy
và tấm lòng thủy chung của mẹ tôi
cũng không đáy.

em đâu biết tôi có những giấc mơ
tỉnh ra còn ngỡ
như có chuyến xe lửa vừa mới khởi hành
về Hà Đông.
nơi mẹ tôi được sinh ra, lớn lên
rồi theo chồng đi miết
quê ngoại với tôi tới giờ vẫn còn
là một niềm bí mật
như những sợi tơ dăng khắp bầu trời
tôi từng vói mà chưa lần nắm được.

em đâu biết tôi có những giấc mơ
thấy rõ mẹ về
đắp lại tôi, tấm chăn
vuốt lại tôi, mái tóc
đã bao năm mất hút sau lưng
mà mẹ tôi vẫn không thể tin rằng
mái tóc xanh của con bà đã bạc
những đường kẻ dọc ngang vầng trán tối
đôi mắt nay đã mờ
(đôi mắt trong veo ngày xưa nhìn theo
mẹ tôi những ngày họp chợ)
đôi mắt giờ đã xụp, lở nắng mưa
mẹ tôi hỏi sao tóc con lại trắng
những sợi gân nào lấp ló dưới da nhăn?
tôi hỏi mẹ lúc rày người có khỏe
mẹ tôi cười
quết trầu đỏ
đôi làn môi cắn chỉ
bà vẫn buồn như thuở bố đi luôn.

em đâu biết tôi có những giấc mơ
tỉnh rồi cứ ngỡ
tuổi thơ mình vẫn còn ở đó
con đường Trần Hưng Đạo
căn nhà mang số 1029
đôi hàng cây sao
Sàigòn, những chú Ba Tàu mặc quần sà lỏn
vê chiếc áo thung cháo lòng lên cao
xì xồ khoe bụng mỡ.

em đâu biết tôi có những giấc mơ
bay mềm con đường Trần Bình Trọng
nơi mỗi sớm mai tôi phải đi ngang
ngôi nhà thờ mang tên Huyện Sĩ
lối dẫn tới ngôi trường
có băng ghế dài
có bảng đen
có bài học vỡ lòng về tình bạn
nhờ tình bạn này mà tôi biết yêu em.

em đâu biết tôi có những giấc mơ
lúc tỉnh ra còn nghe sóng biển
vỗ đâu đây
Hải Phòng? Đồ Sơn? Vũng Tàu? Hà Tiên? Guam?
nơi tôi phơi mình trần trụi
trên một trong những doi cát
nơi người con gái mười lăm tuổi tên Thư
học trường Tây, nói với tôi bằng tiếng Pháp
rằng tôi là tình yêu thứ nhất của nàng
lúc hai đứa ôm nhau trong bụi rậm
Thư đã buồn khi hỏi mẹ tôi đâu?

em đâu biết tôi có những giấc mơ
buổi sáng, Camp Pendleton, xếp hàng, đợi bữa
nơi có rất nhiều chuyến xe buýt miễn phí
nối liền processing center và Trại Một
người con gái ốm o ngồi cùng một băng ghế
hỏi có phải tôi là người mới tới vài hôm
và nàng muốn được nghe từ tôi một bài thơ cũ
nàng đọc:
“mừng em sinh nhật mới này
nến đau đớn thắp lên đầy cuộc vui…”
tiếng động cơ, tiếng gió, tiếng chim gõ kiến
tiếng cười tiếng khóc
tiếng loa phóng thanh nhắn tin tìm thân nhân
và hơi thở gấp gáp trong lồng ngực nhấp nhô
mới nhú
của người con gái
tan trên miệng vực.

tôi đưa nàng xuống đáy thung lũng
chỗ an nghỉ của những cành sồi bị gió sương đánh
gẫy
nàng đọc lõm bõm những câu thơ còn lại của bài
sinh nhật, mười hai
tôi hỏi mới bây nhiêu mà sao đã
lần về nát tan sớm vậy?
nàng mỉm cười
(nụ cười tựa vết nứt sớm của một trái cây non!)
nàng bảo tuổi thơ nàng thế đó
lúc ngang qua khu nhà ăn
tôi thấy người yêu tôi đang xếp hàng
chờ lấy cơm mang về barrack
nàng mỏng tanh như một chiếc lá thuộc bài bị ép.
sau này tôi mới hay
đó là lúc nàng đã mang bầu hơn tháng
người con gái tên Thảo không biết
có còn ở San Jose?
riêng người yêu tôi, bây giờ
đã có chồng và đang nuôi hai đứa con của tôi
rất mực tử tế.

em đâu biết tôi có những giấc mơ
lập lại hoài như cuộn băng đã nhão
những tiếng rè, đứt quãng
như con đường Ranchero Way cụt ngủn
xe chẳng cần quay đầu.
như trong ngôi nhà có mảnh vườn bát ngát
bao lần mẹ tôi ngã ngồi dưới gốc cây chanh
bà ưa hỏi: chanh đâu mà lắm thế
hãy coi chừng kẻ trộm nghe con!
như người con gái mắt mưa
tóc dài gió bão
đã bỏ đi
cho những lời nguyền ở lại.

em đâu biết tôi có những giấc mơ
bùn lầy khu chợ cầu Ông Lãnh
mùi cá ươn. mùi bùn. mùi rác
mùi thoi thóp từ những xác thân đợi chết
mùi mồ hôi. mùi nước mắt vô tri
mùi áo len người con gái mang ảnh hình Đức Mẹ
nàng sống huyễn hoặc nhờ những trang thư
hơn là đời thật
đoạn đường có quán cà phê mở khuya
nghe nói hồi mồ ma Lê Văn Trương
ông đặt tên là Quán Biên Thùy
chiếc quán tôi ngồi gần hết thời mới lớn
với những người bạn
(nhiều đứa chết lúc còn rất trẻ
như Hoài Lữ, như Hoàng Đình Tập…)
nơi tôi trở lại
lúc tóc bạc tơi
cùng hạt lệ muộn của người con gái hiện thân
Quan Thế Âm.

ở đó, tôi nhớ mùi con đường Westminster
chạy dài tới biển
mùi tóc đẫm nhà thương
mùi những ngón tay run trên nền ngực trắng
mùi nước mắt của người đàn bà
(mà tôi thích gọi bằng Hựu)
mùi hàng găng ngày mưa
mùi tóc ngắn
mùi tiệm phở tôi thường ngồi với bạn mỗi sớm mai
và tiệm mì cũng không xa lắm

em đâu biết tôi có những giấc mơ
đầy chim. về núi
khu rừng phong. dăm tờ thư cũ
không ai còn hỏi nữa: tôi đâu?
mọi người đều bận việc
chẳng ai đủ rỗi
để hỏi mình là ai
ở chốn nào trên mặt đất đang nhăn
và cớ sao đời ta lại mau tối vậy?

em đâu biết tôi có những giấc mơ
tỉnh dậy còn nhớ tới ngày chết trong bệnh viện
mẹ tôi chưa từng ăn một cọng bún
một tô phở, một tô bánh canh
một hột vịt lộn
một miếng cá chiên
dù bây giờ mỗi ngày tôi vẫn ăn
như mùa xuân vẫn tới
như con đường Garden Grove
đương nhiên cắt ngang Magnolia
cắt ngang Brookhurst…

nhưng em ạ, mọi điều nay đã đổi
bởi vì em, như mẹ, đã không còn.

2-91

.

[GRANDET]

TÔI LÀ EM, HIỆN TẠI

Du Tử Lê



chiều hái, gặt bóng cây
chất đầy đêm tĩnh, lặng
như tôi gửi bàn tay
trên ngực người xa, vắng.

sáng bước ra vườn sau
lá từng ngày thay, đổi.
tôi có em dài, lâu
tự phút đầu bối rối.

tôi gieo hạt tương tư
trên luống người biến, hiện;
tôi nhìn tôi khổ, đau:
- xiết bao tình thân, thiện.

chim thâu ngắn đường bay:
-trao tặng đời tiếng hót.
tôi thu nhỏ hồn tôi:
-gửi cho người khuất mặt.

sợi tóc như rừng cây
sông chảy /cùng/ trí nhớ - -
em buồn, vui như mây
tôi trôi /cùng/ gió nổi.

quá khứ như tương lai:
em đã từng ở đấy.
chúng ta đâu phải hai.
tôi là em: hiện tại!

địa ngục: trong lòng ta.
niết bàn: tâm phẳng, lặng.

không điều nào mất đi
từ tình tôi hiến tặng.

hãy cảm ơn khổ, đau,
như điều em giữ lại.
hãy cảm ơn đời sau,
như điều ta đã nói.

ta gieo, gặt chính ta
tự cánh đồng nghiệp, ngã.

(Calif. Sept. 02)

Thư Cho Em

Ngày nào quen nhau mà nay u buồn
Ngày nào yêu nhau mà nay dỗi hờn
Em còn đó không? những chiều mùa hạ
Em còn đó không? những đêm mùa đông

Tháng nào lá bay, bay trong lòng đời
Tháng nào mưa rơi, rơi trong lòng người
Tình tôi đam mê, hồn tôi yếu đuối
Ánh mắt nụ cười em đã giết tôi

Mai em lấy chồng em nhớ đến ai
Mai em có chồng, em đừng quên tôi
Tôi vẫn còn yêu (dù nghìn năm bóng lẻ)
Tôi sẽ hôn em lệ xanh ngoài đời

Mai em có con, tay bế tay bồng
Mai em yêu con, mai em thương chồng
Tôi chỉ xin em một lần kể lại
Chuyện em sang sông : có tôi đau lòng

Đời nào hạnh phúc, đời ai dạn dày
Phương nào gió nổi – Phương này mưa bay
Tôi vẫn còn đi về ôm bóng tối
Chân bước âm thầm cây lá chia tay


.

[GRANDET]

Du Tử Lê khởi viết rất sớm với nhiều bút hiệu khác nhau, từ năm 1953 thơ được đăng trên tờ báo Măng Non, dành cho thiếu nhi, xuất bản tại Hànội. Bút hiệu Du Tử Lê được dùng chính thức lần đầu tiên vào năm 1958 cho bài "Bến tâm hồn", đăng trên tạp chí Mai, xuất bản tại Sàigòn. Bút hiệu này được dùng cho tới ngày nay.


Bến Tâm Hồn

Lênh đênh hồn phủ phương này
Thương mưa Hà Nội nhớ mây Hồng Hà
Mười năm dài những xót xa
Bờ hoang bến quạnh thiết tha ngọn nguồn
Mênh mông hồn ngủ phương buồn
Đêm sương cầu giấy chợ hôm canh gà
Tóc thề nẻo gió áo hoa
Trôi từ chinh chiến trôi qua điêu tàn
Lênh đênh hồn cắm sào ngang
Năm ô tuổi nhỏ buồn hoang ngọn cờ

[GRANDET]

Khát Vọng Cho Con





1.

Đêm bắt đầu thật sớm trên từng lớp tôn ám khói bố cũng bắt đầu ấm ứ về tương lai con trong căn nhà hộp vuông vắn này
bố không biết phải nói với con những gì đây
hỡi đứa con trai bố chưa hề biết mặt chưa hề đặt tên
bố nghĩ rằng có thể bố sẽ chết bất thình lình
bây giờ cái chết không còn ai lấy làm lạ
vì nó sát cạnh bên ta như hình với bóng
nếu có chết, bố cũng không ân hận gì
một khi đã coi nó như một lối giải thoát bất đắc dĩ
nhưng vô cùng màu nhiệm
sự chết chính là phần thưởng cuối cùng và duy nhất cho những người có mặt hôm nay
chỉ khốn nạn cho bố không biết sẽ để lại cho con những gì
những gì đây con
khi hiện tại bố chạy ăn từng bữa
còn nói chi còn nói chi tới đất đai của chìm của nổi

2.

Đêm bắt đầu thật sớm trên những lớp tôn ám khói
bố thầm nghĩ không lẽ để lại cho con chiếc mũ sắt này
với những vết đạn xuyên thủng
những vết đạn tròn ngoan như đôi mắt trẻ thơ
(đôi mắt trẻ thơ hoài nhìn bố)
và bố phải mang ơn nó, nếu không có nó chắc bố đã bị tiêu ma hồn phách
trước khi kịp có ý nghĩ về con
bố thầm nghĩ không lẽ để lại cho con khẩu súng trường này
một chứng tích hãi hùng luôn nhắc bố đừng quên
mày là tên sát nhân vô trách nhiệm
bố thầm nghĩ không lẽ để lại cho con cuộn thép gai này
cuộn thép gai rỉ hoen máu người
dù bố rất quý nó – vì chính nó giúp bố yên tâm phần nào mỗi lần ngồi gác trong lô cốt
mỗi khi địch bước vào – những ống bơ sữa bò mắc ở đó khua lên báo động
hệ thống mìn ngầm dưới hàng kẽm sẽ tự động nổ tung và giòn tan từng mảnh thịt người rất tươi – rất tươi con ạ
bố thầm nghĩ không lẽ để lại cho con một bản danh sách những người đã chết
dù chỉ ghi tên chú bác và bạn bè của bố
cũng không được vì làm sao bố nhớ hết
phải thế không con ?
khi mỗi lần xem tin cáo phó – bố đã dửng dưng như khi nghe tin khí hậu
sợ còn bình thản hơn thế nữa
làm sao hơn được phải không con
vì thời đại bố có thì giờ để nghe và dò xổ số
cùng tơ tưởng tới lúc trúng số (dù chỉ là trúng an ủi hai ngàn đồng)
hai ngàn đồng to lắm nghe con
phải lập sẵn cả một chương trình tiêu xài cẩn thận
tuy hai ngàn chỉ đủ may một chiếc quần dạo phố

3.

Đêm đã xuống thật sâu và mềm sũng nơi từng kẻ hở vách nhà
bố vẫn còn ấm ức không biết để lại cho con những gì khi chết
chẳng lẽ không có gì cho con ít nhất thì bố cũng đã sống được nửa đời người mà không lấy một di sản nào
điều đó quả vô phước cho con và nhục nhã cho bố
hay bố sẽ để lại cho con
một báu vật hiếm hoi đã mấy đời tìm kiếm nhưng hoài tuyệt vọng
con đoán được không, cái đó vô cùng tuyệt diệu
cái mà ông nội con nhắm mắt đã ước ao sau này bố sẽ được hưởng
nhưng tủi thay cho vong linh người quá cố
vì tới nay
với bố tất cả vẫn chỉ là mộng ảo
nên bây giờ bố khẩn nguyện cho thế hệ con sẽ tìm kiếm được
đó là khát vọng yên bình mai sau
và con sẽ không phải là bố hôm nay
con và bè bạn con sẽ không phải lê bước lầm than
trên lộ trình cốt nhục

4.

Hỡi đứa con trai mà bố chưa hề biết mặt – chưa hề đặt tên
đêm đã phủ dày trên quê hương mình
đêm đã ướt sũng từng manh chiếu vá vải thâm
đêm thật mềm và mềm loãng như niềm hy vọng mai sau
ôi niềm hy vọng mai sau bao giờ mới thành sự thực
và con – con có còn không khi sự thực hình thành


.

[GRANDET]

Khi Bắt Đầu Của Những Năm Ba Mươi





cám ơn yêu dấu, cám ơn sự nhắc nhở
cho ta nhớ
sinh nhật ta
lần đầu tiên có người han hỏi
lần đầu tiên
ta nghĩ tới ngày mình
ôi dấu mốc thời gian thẳm đạm
lúc bắt đầu của tuổi ba mươi

cám ơn yêu dấu, cám ơn cuộc đời
cho ta sống
đến hôm nay
để đón chờ em tới
cám ơn sự nhắc nhở
bởi nếu không
chắc chẳng bao giờ ta tự hỏi
trong xúc động bồi hồi
thực ư ? ta có

những năm đầu ba mươi
mưa bay nhiều quá đỗi
ôi trí nhớ ta cùn nhụt
chỉ còn ghi ảnh hình
chú nhỏ ngây ngô một mùa đông xưa cũ
một chú nhỏ nhà quê
giữa sân trường hàng vôi lá bàng rất đỏ
mới thoáng đó
còn đâu đây
mà ta đã bắt đầu những năm ba mươi có phải ?
thực đó chăng ? thực đó chăng yêu dấu ?
ta bắt đầu ba mươi
và ta đã làm chi đời ta với thời gian đằng đẵng ấy

và em nữa, thơ ngây
tới chi cuộc đời ta sắp xế
hoàng hôn của một người
ta bắt đầu tới đấy
ôi dấu yêu tội nghiệp
có bàng hoàng khi bước vào cảnh đời ta u ám
những cánh cửa bụi mờ
với then son sớm gãy
chân bước lên thềm xưa
có nghe những đời mưa ngủ yên thức dậy

cám ơn yêu dấu, cám ơn sự nhắc nhở
lần đầu tiên của những năm bắt đầu ba mươi
khiến ta cảm động
bởi nếu không có em

thì đời nào ta nhớ
sinh nhật ta
tháng ngày xa lạ quá
và quá khứ mịt mù ta tìm ta chẳng thấy

em chính là gương soi
của riêng đời ta đấy

bắt đầu của ba mươi
em dại khờ bước tới
như con sóc lần đầu tiên bỏ núi
như con chim ngu ngốc bỏ rừng
em bước vào đời ta
trùng trùng đau đớn
nhưng yêu dấu, bởi yêu em
ta sống nốt đời mình
trong hy vọng với vô vàn tuyệt vọng
trong thảm thiết
với tận cùng mừng tủi
khi chúng ta tìm nhau
buổi trưa rưng rưng nắng vàng khung kính phẳng

đời thinh lặng đi qua
ta ngậm ngùi ngắm nghía
cám ơn yêu dấu, cám ơn sự nhắc nhở
sinh nhật ta
đó là niềm an ủi
đó là chút hạnh phúc
bởi em cho ta cảm tưởng
ít ra ta cũng còn là người
chưa đến nỗi như cây
mục trong vụn mủn

chưa đến nỗi như rừng
thâm u quên lãng
cám ơn yêu dấu, cám ơn sự nhắc nhở
cám ơn em
cho ta nhớ
sinh nhật ta
dấu mốc thời gian bao năm bụi phủ
như nỗi buồn
dấu cho mạt kiếp
em có hứa cùng ta
sẻ chia u uất đó ?

1974

[GRANDET]

Thập tự

Buổi sáng trong cơn mơ
ta thấy mình cao cả
bàn tay nâng thánh kinh
mắt nhìn em xa lạ
đứng trên bục thiêng liêng
ta cao lời rao giảng...

Hạnh phúc như bánh thánh
chỉ nên ăn một lần
ngày tơi như tóc thả
em gầy xanh cơn yêu
mây đẫm dầm cảm xúc
mưa giăng hàng đi qua

Em hãy ráng tin ta
bằng vào lời dối trá
và vinh danh Ju-Đa
bởi chỉ y thánh thiện

Một đời ta loanh quanh
với trùng trùng ảo ảnh
một đời ta khôn ngăn
được mắt em lệ chảy

Buổi sáng trong cơn mơ
ta về từ địa ngục
với trái tim hàm oan
mắt hoắm sâu sự thật

Không ai chết một lần
nên ta hoài sống lại
thập tự mang tên vai
đi tìm người chuộc Chúa

Buổi sáng trong cơn mơ
ta thấy mình cứng lạnh
nhìn theo em bơ vơ
trôi cuối dòng tuyệt vọng.

(30-10-73)

[GRANDET]

Lúc người chết

hãy mang đi hồn tôi
một hồn đầy bóng tối
một hồn đầy hương phai
một hồn đầy gió nổi

hãy mang đi hồn tôi
một hồn đầy mắt đỏ
mưa nối liền vai người
buồn nối liền thân tôi
tình nối liền nỗi chết

hãy mang đi hồn tôi
một hồn đầy bão rớt
một hồn đầy điên mê
một hồn đầy mộ địa

hãy mang đi hồn tôi
một hồn đầy môi người
một hồn đầy tóc rối
một hồn đầy máu tươi
một hồn đầy tay siết
một hồn đầy ngực thơm
chân đưa lời cáo biệt

hãy mang đi hồn tôi
một hồn đầy côn trùng
một hồn đầy tháp chuông
ngân nga lời báo tử.

hãy mang đi hồn tôi
khi cuộc tình đã chết
còn lời nào cho vui
còn mắt nào cho tủi

hãy mang đi hồn tôi
một hồn đầy trái rụng
đời đã đời chia đôi
tình đã tình khốn nhục

trước khi người phải chết
nhớ một lần đêm nay
mưa đắp mềm vai người
buồn đắp mềm thân tôi
quanh ta đời đã lụn

(10-70)

[GRANDET]

Sau ba mùa tăm tối

Sầu như đá muôn năm còn ở đó
tình như hoa , đầu cúi xuống nghẹn ngào
ta như cỏ và hồn như sương lạnh
em hiểu gì ? khi giọt lệ không rơi
em hiểu gì ? một cánh nhạn lẻ loi
quay trở lại , một mình , miền giá rét

Lòng đã hẹp nói chi trời bát ngát
óc như vung không thể úp mặt trời
ta ngu xuẩn như một con dế đá
nhưng lòng mềm như tóc mẹ , xưa , bay
nhưng hồn buồn như con bệnh trên tay
mẹ đã khóc như vỗ về ta ngủ

Rồi khôn lớn tình ta như thác lũ
như cơn giông ập xuống một vuông đời
như mưa bay tầm tã một mặt người
roi quất ngược trên mình ta rướm máu

Ta như cỏ nên nhận phần héo úa
người như sương nên ướp lạnh hồn buồn
tình đã được đặt trên bàn mổ xẻ
thì hiểu gì ? em , tảng đá cô đơn
hiểu gì em ? một cọng lá sâu ăn
hiểu sao được ? cuộc đời - anh khinh bạc

Ta như đá phẳng trơn lì ngạo mạn
và gót giầy , em cứ bước chân lên
và tay dao , miệng rắn với nọc hèn
thêm ai nữa ? cứ búa rìu đục , đẽo

Hồn có vỡ , vẫn là trăm mảnh đá
nát tan kia nào giúp được chi người
ta nguyên vẹn , một cõi trời , khinh miệt
vẫn riêng mình một khối lệ thương thân

Ta từng khóc dưới chân tình chất ngất
ta quỳ hôn từng ngón nhỏ chân em
ta từng chết trong môi cười quỷ , thánh
ta từng điên trong một cánh tay ôm
nhưng cọng cỏ chỉ vươn cùng nắng chói
nếu tối tăm , em chớ bước lại gần

Em tự hỏi một lần cho vỡ nghĩa
bởi vì đâu ta bỏ núi về rừng
bởi vì đâu ta nhục nhã tận cùng
ta đã giết đời ta không hối tiếc

sự sống chỉ hình thành sau nỗi chết
tình trăm năm chỉ khởi tự oan cừu
chỉ thương đau tim mới thở ngạt ngào
hạnh phúc chỉ sáng lên từ vực thẳm

Sầu như đá , ta suốt đời thế đó
tình như hoa , em một kiếp nghiêng đầu
khi lệ chảy cũng không còn ý nghĩa
lương tâm nào còn níu được chân đi

hoa đã nở bên kia bờ tăm tối
bỗng hôm nay , ta ngó lại hồn mình

[GRANDET]

Du Tử Lê, Vài Câu Chuyện, Nhỏ - Phần 2



[ame="http://www.youtube.com/watch?v=HO8RX_s42VY&feature=related"]YouTube - Du Tử Lê, Vài Câu Chuyện, Nhỏ - Phần 2[/ame]

[GRANDET]

Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi - Thái Châu


[ame="http://www.youtube.com/watch?v=b2Hujz8w4q0&feature=related"]YouTube - Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi[/ame]

[GRANDET]

Một thoáng bâng khuâng với thơ Du Tử Lê

Một thoáng bâng khuâng với thơ Du Tử Lê

Ai mà chẳng có những lúc bâng khuâng lần đầu tiên nghe mà cảm được tiếng chim hót hay nhìn với vẻ ngất ngây những lớp sóng biển đuổi nhau tạt nước reo vui. Những phút giây này đến thật bất ngờ, rất giản đơn, tinh ròng.

Truyện kể về một đệ tử hay thắc mắc nhiều điều về Thượng Đế, cứ thích hỏi tới hỏi lui, mãi mới được sư phụ trả lời:

"Thượng Đế là Đấng Vô Danh và không thể hiểu thấu. Tất cả những định nghĩa về Ngài cũng như những giải đáp cho các vấn nạn của chúng con về Thượng Đế đều chỉ là những sự bóp méo chân lý".

Đệ tử bối rối hỏi tiếp:

"Nhưng tại sao Thầy lại hay nói đến Thượng Đế?"

Vị sư phụ đáp:

"Chúng con có biết tại sao chim nó hót không? Chim hót không phải vì nó muốn tuyên bố một điều gì, nhưng vì nó có một bài ca để hát. Lời của một học giả cần phải được thấu hiểu. Lời giáo huấn của vị tôn sư không cần phải được hiểu, nhưng cần phải biết lắng nghe, như người ta lắng nghe tiếng gió thổi rì rào qua ngọn cây kẽ lá, tiếng nước chảy róc rách và tiếng chim hót líu lo. Nó gợi lên trong lòng một tâm tình nào đó vượt khỏi mọi tầm hiểu biết."


TẬP LÀM ĐỨA TRẺ NGHE CHIM HÓT

Thú thực là tôi chưa bao giờ dám đọc Thơ Du Tử Lê một lèo từ đầu đến hết sách cả. Sợ phải làm người lớn dùng đầu lắm. Mà phải dùng đầu để đọc thơ thì thơ sẽ mất đi chất rung động tự thân. Và cũng không bao giờ lại dám "bình luận thơ Du Tử Lê"! Vì tôi đã nghe truyện có lần người bạn của Beethoven thích thú nghe Beethoven chơi dương cầm bản Sonata thì hỏi bài này có ý nghĩa gì. Beethoven không trả lời, mà lẳng lặng đánh bài Sonata lại từ đầu. Thì ra tôi chỉ dám tập đọc thơ như đứa trẻ nghe chim hót với vẻ sửng sốt ngây thơ hút hồn. Thế thôi.

Năm 1981 khi tái bản "Thơ Du Tử Lê" tại Mỹ, anh có gửi tặng tôi một bản đọc chơi. Tôi để đó, lâu lâu đưa một bài ra nhâm nhi, trong những lúc vắng lặng, rất tình cờ. Thì cũng mong tìm "khởi đi từ những rung động thực tại hay quá khứ... làm cho cuộc đời ý nghĩa hơn, tốt đẹp hơn" như lời tựa của anh trong lần tái bản. Mà quả thực, một thoáng bâng khuâng với "Khúc Thụy Du" đến thật bất chợt :

Như con chim bói cá
Trên cọc nhọn trăm năm
Tôi tìm đời đánh mất
Trong vũng nước cuộc đời.

Như con chim bói cá
Tôi thường ngừng cánh bay
Ngước nhìn lên huyệt lộ
Bầy quạ rỉa xác người...


CŨNG VÌ TAN TÁC NÊN NHĂNG NHỐ

Kể ra thì cũng lạ, tôi bị thơ Du Tử Lê lay động thường rất tình cờ mà rất đúng lúc. Năm 1993 đang đọc truyện ngắn Cánh Vạc Lưng Trời của Phan Lạc Tiếp trên báo Ngày Nay, thì tôi lại thấy Du Tử lê hiện hình "khởi đi từ những rung động".

Phan Lạc Tiếp diễn lên nỗi bâng khuâng của người xa xứ như Cánh Vạc Lưng Trời: "Gió lạnh lùa vào ngón tay. Tôi kéo cao cổ áo và nhìn lên trời cao. Giữa cái mênh mông đen thẳm ấy có nhiều cánh vạc êm ả sải cánh bay thấp thoáng trên lưng chừng trời. Ôi những cánh chim miệt mài bay mãi về đâu! Người đàn bà, mẹ của cô gái nhỏ, xuất thân từ đồng ruộng miền Nam Việt Nam, trôi nổi, truân chuyên, rồi sẽ đi về đâu? Rồi cô bé nữa?"

Phải đấy. Tâm trạng trên chẳng phải là tâm trạng của nhiều người ly hương là gì? Hình như mình đang theo cánh chim mẹ bay về núi hay theo cha xuống biển vượt biên?! Bay trong không gian mộng mị hay bay ngược thời gian "trở về thời hồng hoang của dân tộc. Tổ tiên chúng ta đã theo dấu bày chim, lấy chân mây làm chỗ hẹn, vượt bao núi non, ghềnh thác, đến định cư ở châu thổ sông Hồng từ mười ngàn năm, tự trăm ngàn năm trước... Bỗng nhiên bao nhiêu cây phong vàng, cây dương trắng, cả rừng thu Gia Nã Đại cũng biến mất. Trước mắt tôi, chỉ là hình bóng lũy tre xào xạc, vườn lá chuối xanh tơ, và hàng dừa lả lơi trên đồng lúa dậy thì xanh mơn mởn." Đỗ Quí Toàn đã diễn tâm trạng đó ra thành lời văn như vậy. Phạm Duy đã diễn ra bằng dấu nhạc như trong Bầy Chim Bỏ Xứ. Biết đâu mình lại chỉ có thể diễn ra bằng chén rượu tiêu sầu hay bằng những phóng rọi mặc cảm qua những hoạt động khua múa!

Du Tử Lê trong bài thơ "Lưu Vong Khúc" đã diễn tả cái cánh mỏi khi làm "nhân chứng" cảnh đổi đời.

Chính vì tan tác nên nhăng nhố
Đến cả sân chơi cũng bẩn rồi

Cố mà chơi nốt trò chơi dở
Đến lúc đi thì đi thảnh thơi.

Bạn nói thêm chi về mối nhục,
Ta hiểu vô cùng chuyện áo cơm.

Mặc ai khất thực mà vênh váo
Luýnh quýnh canh thừa, ngố chợ đông...

Trời đất thực ra nào có tội
Ta buồn ta chửi đổng cho vui...


NGƯỜI VỀ DỰNG LẠI HOANG LIÊU

Thơ Du Tử Lê thường mang đến cho tôi những ray rứt, những khoảng trống mênh mang. Mới nhìn thì có vẻ bi quan, u ám, gợi lên một cái gì bất ổn. Nhưng nhìn kỹ hơn, thì lại thấy dội lên những tiếng sóng. Từ trong đáy lòng hình ảnh một dòng sông bỗng hiện lên, có tiếng vọng đâu đây về một tiễn biệt cái cũ, cái bất ổn, và đón chào dòng nước mới, bến đậu vĩnh hằng. Đó là tiếng na ná như trong Tống Biệt Hành của Thâm Tâm:

Đưa người ta không đưa qua sông
Sao có tiếng sóng ở trong lòng

Tam Quốc Chí là bộ truyện lịch sử Tầu rất hấp dẫn với cả ngàn trận đánh lẫy lừng như trận Xích Bích, với những quân sư giỏi như Khổng Minh, với những tay gian hùng như Tào Tháo. Ai là người khôn ngoan, ai là kẻ xảo quyệt? Ai thắng ai thua? Nhưng đọc Tam Quốc Chí thực ra chẳng phải để xem những truyện như vậy, mà để thấy được cái nhìn về cuộc đời mà người viết đã tóm gọn trong một câu hát theo điệu Tây Giang Nguyệt ở ngay đầu sách:

Sông dài cuồn cuộn về đông
Sóng vùi gió dập anh hùng còn đâu
Được thua phải quấy tranh nhau
Xôn xao mấy chốc ngoảnh đầu thành không.

Như vậy là "khởi đi từ những rung động" cũng là khởi về trong một lộ trình dài mà chỗ kết thúc lại là chỗ khởi đầu, như Du Tử Lê đã vẽ lên bản đồ trong bài lục bát sau tám năm cho người về:

Người về mưa động trong mây
Mừng tôi như thể ngày gầy nắng xưa

Người về chân bước trong thơ,
Tháng năm tận tuyệt đủ chưa oán cừu

Người về dựng lại hoang liêu
Trong đôi mắt lớn đã nhiều mộ bia...


DẪU ĐIỂM ĐỨNG CHỖ NÀO TRONG VŨ TRỤ

Cuối năm 1997, sửa soạn sang năm mới, khi mọi người bắt đầu nôn nao nhiều về thời điểm 2000, tôi lại tình cờ đọc được một đoạn thơ khác của Du Tử Lê mang nhiều thoáng bâng khuâng: Búp nghi hoặc: -có chăng đời lá: chết!.

Mình đang đứng ở chỗ nào trong vũ trụ nhỉ? Ở Sài Gòn hay ở New Orleans, ở trái đất hay ở hỏa tinh, thế đứng chủ tịch hay phu đổ rác, ở nhà sang hay ở trong xóm nghèo... Dẫu điểm đứng chỗ nào thì vẫn thấy có gì hụt hẫng, vẫn chưa phải là chỗ đứng yên. Nhìn từ phi thuyền về trái đất mình thấy sao mọi sự bỗng trở nên nhỏ bé một cách tội nghiệp.

Mà cả trái đất cũng là một phi thuyền đang bay vào khoảng trống vô biên, đang chuyển vào ngàn năm mới. Nhìn lại lịch sử con người từ cái ngày còn ở trong hốc đá cho đến khi biết mặc quần jean, mấy ngàn năm tưởng như một nháy mắt. Những thành quả, những phát minh, những lập thuyết, những "đỉnh cao trí tuệ loài người", những đền đài lăng tẩm, những bon chen chộp giật, những kinh tế thị trường hay quốc doanh, những vênh mặt tự hào về trí lực con người, những con tàu vĩ đại như Titanic... tất cả bỗng chốc thành chuyện nhảm nhí. Cuối một thế kỷ, cuối một ngàn năm, cuối một vòng xoay của một chấm nhỏ li ti trong giải ngân hà, loài người ngồi tính sổ, rốt cục rồi cũng phải buông một câu như tiếng thở dài với Du Tử Lê: hoa nào tin quả đắng đến không ngờ.

Mấy chữ ngắn gọn mà có sức mạnh như một công án, san bình địa tất cả để mở ra một khoảng trống. Giữa những đầy đặc ngột ngạt mà có được một khoảng trống thì cần thiết biết chừng nào. Cái khoảng trống mà nhà tiên tri thời đại là Kahlil Gibran hé ra trong cuốn Tiên Tri (The Prophet): "Hãy để giữa lòng bạn một khoảng trống cho gió trời có thể nhảy múa thênh thang".

Tôi muốn ngồi tĩnh lặng nhặt lấy một câu công án qua lời thơ Du Tử Lê như cây gậy thiền sư gõ vào cái đầu loạn tưởng, làm vang lên vài tiếng lênh kênh dội vào tâm thức:

Mây kiệt sức kéo chiều lên đỉnh núi
Mặt trời rơi, hẫng, nhớ nhung / đen /

Cát xúc động xô sông về / mắt / cuối /
Sóng lênh đênh / oải / muộn / lãng quên, quen.

Dẫu điểm đứng chỗ nào trong vũ trụ
Em cách gì một lúc: - ở hai nơi

Chỉ tôi biết: -tôi vô cùng loãng, nhẹ
Sống phân thây từng miếng / vụn / hôi / mùi

Búp nghi hoặc: -có chăng đời lá: chết!
Hoa nào tin quả đắng đến không ngờ...

Đúng vậy. Dẫu điểm đứng chỗ nào trong vũ trụ, thì "tôi" vẫn đang đi tìm "tôi", cái phân thây từng miếng / vụn / hôi/ mùi đi tìm cái toàn mãn, cái hữu hạn đi tìm cái vô hạn. Dẫu điểm đứng chỗ nào thì cũng thấy mình phải khởi đi vào cuộc chuyển biến từ cái tôi nhỏ nhen tù túng mà hòa nhập cái Ta đại thể vô biên. Hay nói theo kiểu nét văn hóa người mình: cái vuông đi tìm cái tròn để có thể tròn đầy sung mãn, mẹ tròn con vuông. Đây là cuộc hành trình "tìm về quê nhà đã mất", nối lại được vào cuống nhau từ bụng "mẹ" đã một lần từ giã. Quê mẹ đây có thể là chính người mẹ sinh ra mình, mà cũng có thể là quê hương hằng thể, vượt không gian và thời gian, vượt bờ sinh tử. Niềm khao khát tìm về này như phảng phất tâm tình đầy chất đạo trong ca dao Việt:

Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều.


MỘT CHIẾC LÁ TRÚC

Thơ của Du Tử Lê chốc chốc gợi lên trong tôi một dòng sông vắng với câu truyện một chiếc thuyền con. Nó cho tôi một thoáng bâng khuâng vô cùng hạnh phúc, nối được vào quê mẹ trong tâm tưởng. Như truyện kể về một người đứng trước bức vẽ cảnh núi sông, say mê hút hồn chẳng còn để ý gì những náo động chung quanh. Bỗng ông ta lẩm bẩm: "Giá ta có được chiếc thuyền con, để trở lại thăm nơi quê cũ". Gần đấy có vị lão trượng tướng mạo khác thường, tiên phong đạo cốt, từ từ bước lại gần, trên tay cầm một chiếc lá trúc gắn vào bức họa. Người xem tranh chăm chú nhìn vào chiếc lá, bỗng thấy mình ngồi trên chiếc thuyền con, cuốn theo sông nước bồng bềnh; nét mặt thay đổi lúc muộn phiền khi vui sướng; hồi lâu sực tỉnh, như vừa đi xa trở về; quay nhìn người lão trượng cúi đầu mà nói: "Tiên sinh đã giúp tôi trở lại thăm lại quê xưa làng cũ. Tôi xin hết lòng đa tạ".

Với những ray rứt "hoa nào tin quả đắng đến không ngờ", với tiếng "chim bói cá trên cọc nhọn trăm năm", với những khoảng trống "dẫu điểm đứng chỗ nào", với một thoáng bâng khuâng "cố mà chơi nốt trò chơi dở, đến lúc đi thì đi thảnh thơi", với một chiếc lá trúc gắn thêm vào, Du Tử Lê đã giúp tôi chợt thấy mình đang ngồi trên chiếc thuyền con đi trở lại quê xưa làng cũ. Vậy tôi cũng xin hết lòng đa tạ.

LM Trần Cao Tường

(bài này đã in trong sách Du Tử Lê, Tác Giả & Tác Phẩm, tập III, Nhân Chứng xuất bản, 1998)

[GRANDET]

Ngọc Thi

I
Cho tôi uống cùng em ly hạnh phúc
rượu trăm năm cất bởi trái tim buồn
bởi máu ta, bởi lệ nữa, ân cần
đã chảy miết từ khi hồn thất lạc

II
Cho tôi dắt tay em vào lớp học
để ông thầy, để chúng bạn đều hay
ta có đôi, tự thuở đất ương cây
tóc tôi bạc tự ngày thương nhớ bé

III
Cho tôi hát cùng em bàihát cũ
bài ngợi ca Thiên Chúa ở trên trời
để tôi về cầu nguyện với Ngôi-Hai
cho ta sống một ngày như mấy kiếp

IV
Cho tôi viết cùng em trang Sách Ước
bằng một tên chung (gọi cả hai người)
em "cấm phòng" để cứu rỗi cho tôi
và "hành khổ" cho ngày sau ý nghĩa

V
Cho tôi thở cùng em lồng ngực biếc
môi thanh tân tự thuở lá chưa ..... vàng
mắt mưa bay tự thuở bỏ thiên đàng
xuống địa ngục cưu mang người khánh tận

VI
Cho tôi bước cùng em vào giữa quán
để mọi người sửng sốt trước dung nhan
tôi không cười (mặt mũi rất nghiêm trang )
rất hãnh diện: người yêu tôi thánh nữ

VII
Cho tôi khóc cùng em chiều khép cửa
(làm sao vui rõ khổ lỡ yêu rồi)
chim bỏ rừng - cho núi lẻ loi thôi
sông bỏ biển - cho tôi ngồi nhớ sóng

VIII
Cho tôi gối cùng em đôi gối mộng
(mây đang bay ai níu lại bao giờ)
tôi đang mơ ai nỡ bảo ráng chờ ?
chăn ân nghĩa ai nỡ dành đắp hết ?

IX
Cảm ơn bé. Đã nhận phần thua thiệt
"cho tay này mà chả lấy tay kia"
cho đời sau không còn nữa chia ly
ai cũng được an cư miền vĩnh-phúc

X
Ôi Thánh Nữ phải trần gian sẽ ngọc ?

[GRANDET]

Khi Tưởng Tới Người Vắng Mặt

rồi em bỏ ta đi
trong buổi sáng Saigon đầy lá
hay buổi chiều nắng lốm đốm da em
như những con đường một chiều
khiến những tìm nhau không thể vòng xe lại
rồì em bỏ ta đi
để ta lại như một con sâu kèn
( con sâu kèn ngủ vùi trong bao kín tối tăm
suốt một đời không thể tự mình rúc lên những hồi còi thê thiết )
như con đom đóm
lập lòe cơn mưa điên
tưởng cùng em hoan lạc
tắt ngấm chút lửa tàn
đứng lên nghìn tuyệt vọng

em buồn bã như đêm
thoảng hôì chuông tuyệt vọng

rôì em bỏ ta đi
chẳng cách chi khác được
lệ có lỡ ứa trào
cũng khăn mình chậm lấy
đớn đau ở hôm nay
đơì sau còn nhắc mãi

khi em bỏ ta đi
có nghe lòng trống trải

khi em bỏ ta đi
có nghe rừng gío mãi ?
ngày đã thổi sương theo
tình hoang mang rất vội
qua những miền hư hao
ta ngôì nghe gío nổi
em môi đỏ dáng chiều
có nghe lòng sắp tối
đêm gần kề bên ta
bảo ta : ngươi thấy tội

* Trích : Văn (số 73-74 )

[GRANDET]

Dốc Đá

*gửi T. cũ

em bây giờ đã hết
những ngày trông thư xa
tôi từ lâu cũng mất
những chiều về ven sông
ngó hoài con nước muộn
hồn vật vờ bến xa
kè xưa bờ đá xám
mái đỏ tường vôi nâu
nắng soi chân cầu gẫy
đêm nào mưa bay ngang
cảnh đời em khép vội
còn ai nghe giọng tôi
nghêu ngao bài hát cũ
tuổi xuân treo ngọn cờ
từng manh buồn rách rưới
khi chúng ta làm người
cửa thiên đường đã đóng
đời sống sẽ còn gì
lúc cuộc tình cũng lụn

ví thử em sống đủ đời mình
chắc đã được bao ngày hạnh phúc
tôi gian dối vì lòng tôi quá đỗi
thương xót mình nai lưng tìm hạnh phúc
khi giây đời đã trói chặt hai tay
bây giờ con nước cũ
dẫn mùa mưa đi qua
bây giờ bờ đá xám
có hồn ai dật dờ

ta sống rất tình cờ
cớ sao buồn lúc chết

ai cũng thế mà thôi
kéo đời lên dốc đá
nhìn chưa rõ mặt mình
đã mơ về cõi khác

[GRANDET]

Ngực Trầm Hương Ấu Thơ

năm năm rồi thoáng chốc
thương người mái đầu xanh
lỡ cùng ta mơ mộng
rớm máu bàn chân không
dốc người dao xóc ngược
níu kéo đời long đong
tay thánh thần cũng mỏi

năm năm rồi thoáng chốc
hồn buồn theo cây trông
máu đi về chỗ khác
tình đau trong tim thầm
lá vui nghèo sân gió
mắt mù cơn mưa giông

năm năm rồi, thoáng chốc
thương người môi thanh tân
tóc nồng hương trẻ dại
ngực trầm hương ấu thơ
theo ta đời lỡ dở
ngậm tăm trong mộ sâu

năm năm rồi, thoáng chốc
thương người nhánh hoa non
nụ đời chưa kịp nở
mộng đầu đã héo hon
tình ta như biển rộng
có đủ ru hồn người
đến cuối đời khốn khổ ?

trưa nay ta làm thơ
tạ lỗi người tri kỷ

trưa nay ta làm thơ
ước mơ đời sớm đổi

(8-72)