Thông báo Quan trọng

**hoangvu** · 03-06-2008, 10:28 PM

QUÁCH TẤN

QUÁCH TẤN

Quách Tấn là một hiện tượng đặc biệt của thi ca Việt Nam.
Trong khi những nhà nho cuối cùng của chúng ta như Tản Đà, Phan Khôi gần như không còn ai làm thơ Đường luật nữa, và phong trào thơ mới cũng đang bước dần sang thế giới thơ tự do với những Nguyễn Xuân Xanh, Đoàn Phú Tứ, Nguyễn Đình Thi; Quách Tấn vẫn sống lặng lẽ với “vũ trụ thơ ngũ ngôn, thất ngôn bát cú” của ông.

Trước 1975 ông còn cho xuất bản nguyên một tập thơ sáng tác theo phong cách ấy, lấy tên là Mùa Cổ Điển.
Hai chữ “cổ điển” chính ông dùng để gọi thơ mình, hình như không hề có ý thách thức hay so sánh vơí bất cứ một hình thức thơ mới / cũ nào. Nó chỉ khẳng định công việc của ông.
Nói Quách Tấn lặng lẽ sống, không phải chỉ vì ít người, rất ít người gặp ông, biết ông như một người làm thơ, một thi sĩ. Người ta không bao giờ thấy ông tới một nơi nào để hội họp bàn chuyện văn chương, phát biểu ý kiến, phê bình, khen chê người này hay tác phẩm nọ, ở một địa điểm công cộng nào.
Hình như ông cũng ít di chuyển, đi đây, đi đó.
Ông ở Huế, hay thật ra, phần lớn người ta phỏng đoán như vậy, vì đọc thơ ông:

Nắng nhạt chiều thu quạ rộn ràng
Sầu vương lau lách lạnh thành hoang
Tro tàn thơ viện duyên ngao ngán
Đá nát hoàng cung bước ngỡ ngàng
Gầy gọ cỏ sương tùng Thế Miếu
Bẽ bàng trăng nước trúc Huơng Giang
Trông vời Thiên Mụ mây man mác
Lơ lửng chuông hôm rụng tiếng vàng

Nhớ xưa, Tản Đà sau đôi lần vào Nam ra Bắc, có lúc ngồi kiểm kiểm lại cuộc đời cầm bút của mình, đã viết trên tờ Đông Pháp Thời Báo số ra ngày 17 tháng 12 năm 1927 như sau:
“Tôi từ theo nghề quốc văn kể có tới gần mười lăm năm, lên bổng xuống trầm, vào trong ra đục, phong trần chẳng quản, phi nghị mặc ai, thực cũng mong tựa văn chương để có ít nhiều sự nghiệp. Mới đây, tôi ở Hà Nội vào Nam, thăm Thuận An, qua Đà Nẵng, trải Hoành Sơn, Hải Vân, một lần đường bộ, hai lần đuờng thủy, càng thấy giang sơn ta là to, càng mới biết văn chương là rất nhỏ mà bao nhiêu cái tư tưởng muốn lấy văn chương làm sự nghiệp, tự nhiên như bọt bể mây ngàn”.
Đó đây không thiếu những nguời khuyến khích, tán dương những chuyến du hành, nhất là đối với các văn nghệ sĩ, coi đó như một điều kiện cần thiết để sáng tác.
Về chuyến đi xa và dài tới tận nước Mỹ của mình, Võ Phiến lại cảm nhận thêm một điều gì đó, vừa khôi hài vừa bi thảm nữa. Một bữa đi vãng cảnh núi non tại Quốc Gia Lâm Viên Hồng Sam, nhìn cây hồng sam có cái tuổi khoảng 4000 năm, gần ngang với tuổi của Tổ Hùng Vương, tần mần cho mấy ngón tay ngoáy vào những lỗ đá lớn bằng miệng chén trà, thổ dân Da Đỏ xưa đã dùng như là một thứ cối để nghiền thức ăn, Võ Phiến bỗng băn khoăn tự hỏi:
“Một đứa bé sinh trưởng ở làng quê dưới chân dãy Trường Sơn bên Việt Nam như mình sao lại đến nỗi có ngày ngồi ngẩn ngơ giữa một cao độ um tùm miền Tây lục địa Mỹ Châu thế này?”
Như thế, đi nhiều, đi xa, và có đi thật xa chăng nữa, đó là điều hay hay dở quả thật cũng khó biết. Nó lại còn tùy thuộc mỗi người nữa.
Trước 1975, ở Sài Gòn, cũng hiếm khi người ta thấy bóng Quách Tấn, hoặc giả ông có vào, nhưng ngay cả trong văn giới hình như ông cũng không giao du.
Ngay thơ ông, thỉnh thoảng lắm mơí thấy xuất hiện trên báo, thường là chỉ trong các số đặc biệt như số Xuân chẳng hạn.
Đọc thơ Quách Tấn người ta thấy, cái mà ông yêu nhất có lẽ là sự lặng lẽ, yên tịnh:

Chim chiều kêu trước giậu
Gối sách nhìn hư không
Phơi phới làn mây trắng
Bay qua ngọn ráng hồng

Ông sống với sự lặng lẽ tìm thấy, nghe thấy và cả nhìn thấy quanh mình:

Nghìn xưa trang giấy lật
Hiu hắt ngọn hàn đăng
Tháo kính ra thềm đứng
Cành rơi đôi giọt trăng

Quách Tấn đã mất tại Huế ngày 21 tháng 12 năm 1992.
Nghe nói trước khi mất ông đã phải trải qua những ngày khó khăn, tang thương lắm.
Đọc lại thơ ông, nghĩ tới những nỗi biển dâu trong đời, người ta bỗng thấy cái tịch mịch, lặng lẽ trong thơ ông, thấm qua mình như một sự xóa bỏ không cưỡng lại được.
Nhưng xóa bỏ cái gì đây?
Đêm xóa bỏ ngày. Cái chết xóa bỏ đời sống. Quên xóa bỏ nhớ.

Danh lợi mình không tranh với ai
Vườn không rào kín ngõ không cài
Sân lồng gió biển cháu kèo mận
Hiên ngát hương trời ông thưởng mai

Đầu bạc tuổi xanh xuân vẫn một
Chim vàng bướm trắng thú chung đôi
Bên đường em bé nhủ mua báo
Rằng: nhạn đưa tin đã đến rồi

Bài thơ Đường luật, vận / đối nghiêm chỉnh, nhưng hình ảnh, ý tứ, lại có vẻ gì đó nửa tân kỳ, nửa cổ điển: hiên mai, kèo mận, bán báo, nhạn đưa.
Nếu thơ là nơi ẩn trốn của người làm thơ thì cùng một lúc nó cũng cho thấy đó là một nơi ẩn trốn không an toàn.

Nguyễn Đình Toàn

**CONHAKO** · 01-04-2010, 10:28 PM

Thi sĩ Quách Tấn và “tứ bửu” để lại cho con

Thương mình nặng nghiệp văn chương
Đã tơ khúc ruột còn sương mái đầu
Mênh mông biển nhuộm màu dâu
Trăm năm thế ấy nghìn thu thế nào?

Người viết những lời thơ ngậm ngùi ấy, khi mất đi để lại “Trường Xuyên tứ bửu” – Trường Xuyên là một trong những bút hiệu của thi sĩ Quách Tấn, “tứ bửu” là bốn vật quý.

Lữ Đường di cảo

Bốn vật quý ấy là những gì?

Chiếc hộp đầu tiên mở ra, đó là ba lá mận khô. Nhà của thi sĩ có trồng cây mận trước sân, hàng ngày ông vẫn treo võng nằm dưới tán lá ngắm nhìn trời đất, suy tư thân phận và viết.

Một buổi sáng tỉnh giấc, ông nhìn ra vườn thấy cây mận đã rũ héo (mà sau này ông phát hiện do thuốc khai quang), đau lòng quá ông ngồi bệt xuống gốc, thẫn thờ. Một ý thơ từ nỗi buồn khởi sinh, ông vào bàn và viết thi phẩm Bóng ngày qua. Đến đoạn nói về cây mận, chợt một cơn gió nhẹ thoảng đưa ba chiếc lá mận khô nằm trọn trong lòng ông. Những chiếc lá như lần vẫy chào cuối cùng của cây.

“Vật kỷ niệm quý hơn vàng ngọc xứ trầm” – thi sĩ đề trên mảnh giấy vàng gói một miếng sừng tê giác có đường kính độ 4cm, bóng lưỡng, nặng trịch. Đó là món quà học giả Nguyễn Hiến Lê tặng thi sĩ. Cẩn thận hơn, phía dưới ông đề: “Khúc sừng tê giác của nhà văn Nguyễn Hiến Lê biếu để chữa bệnh đau mắt thanh quang nhãn, tựa gọi là bệnh hột cườm xanh. Quách Tấn bị đau mắt ngày 11.7.1973”. Sau khi nhận được quà bạn tặng, ông viết: “Khúc sừng này là tê giác hay sơn ngưu giác, đối với tôi vẫn là bảo vật. Tôi quý vật không ở giá trị vật chất hay công dụng của chúng, mà quý những ân tình, những hình ảnh chúng chứa đựng bên trong...”

Khúc sừng tê giác

Sinh thời, hai ông một ở Nha Trang, một ở Sài Gòn, quen biết nhau có hơn hai chục năm, nhưng gặp nhau chỉ vài lần mà thành tri kỷ. Cũng từng ấy năm, hai ông viết cho nhau tổng cộng 300 bức thư có thể in thành tập gần 1.000 trang. Có những lá thư học giả họ Lê gửi ra Nha Trang mãi ba tháng sau mới tới và một tháng rưỡi sau mới nhận được thư hồi âm của bạn. Trong mỗi bức thư đều chứa đựng rất nhiều câu chuyện bàn luận về văn chương thi phú và cả những tư tưởng, học thuyết của các triết gia Đông Tây kim cổ. Hiện nay ông Quách Giao, con trai thứ của thi sĩ Quách Tấn, đã tập hợp được 180 bức thư với khoảng 400 trang và chuẩn bị in thành sách.

Báu vật thứ ba là bộ Tô Văn Trung gồm 20 quyển bạn ông tặng từ năm 1947, sau nhiều lần tản cư, ông vẫn giữ đủ. Nhưng “đến năm 1953 trong nhà không còn một đồng tiền, hột gạo mà nợ lại đang đòi, đành phải bán. Người ta trả 20.000 đồng tín phiếu (mua được 100 ký lúa) để làm… giấy hút thuốc. Không bán thì lấy gì ăn mà bán thì đau lòng quá. Ta bèn đi bộ trên 80km đến tìm Phan Thao làm chủ tịch văn hoá miền Nam và xin bán 10.000 đồng thôi – thà ít tiền mà sách còn trên trần thế. Nhưng văn hoá chê không mua mà tìm không có ai mua để đọc nên đành bán cho người ta hút thuốc!!!...” Bán mà vẫn tiếc nên ông dành lại một cuốn duy nhất, in hình Tô Đông Pha rất đẹp giữ làm kỷ niệm và trở thành một trong những báu vật ghi dấu một thời đói khổ cơ hàn.

Cuốn sách duy nhất còn lại của bộ Tô Văn Trung

Ba chiếc lá mận khô

Báu vật thứ tư cũng là một cuốn sách, có tên Lữ Đường di cảo. “Viết truyện về Lữ – Đường mà tình cờ được tập thơ của Lữ – Đường, tưởng cũng là một truyện ngẫu nhiên kỳ thú”, thi sĩ viết đằng sau tập Đường thi của Thái Thuận, một quan văn triều Lê, vài dòng để kỷ niệm duyên kỳ ngộ này. Sở dĩ ông xem đây cũng là báu vật vì với ông toàn bộ những tinh tuý gửi gắm trong thơ ca đều kết tinh từ những bài Đường thi.

Bài thơ đáng nhớ
“Tôi may mắn sống với cha từ nhỏ, chuyện buồn vui, lớn nhỏ gì ông cũng kể cho tôi nghe, kể cả thơ, đôi khi chưa ngâm được với bạn văn, ông bảo tôi pha trà, bắc ghế ngồi cạnh nghe ông ngâm. Rồi ông giải thích cho tôi và tự tôi thấy rất yêu thích mà cũng vội ghi lại trong sổ tay của mình. Sau này nó hữu ích cho tôi mỗi khi chuẩn bị làm sách cho ông. Khi cha tôi mất, ông không nói được, chỉ ra dấu bảo lấy cho cây bút và tờ giấy, ông viết bốn chữ: “Không được bán sách”. Từ đó, không những tôi không bán mà còn tiếp tục in sách cho ông. Cả đời ông, 50 năm viết sách làm thơ được 70 cuốn. Từ đó đến nay đã in được 35 cuốn rồi. Không biết hết đời tôi có in hết không vì năm nay tôi đã gần bảy mươi. Tôi cũng mong đời con, đời cháu mình vẫn còn quý sách”, ông Quách Giao tâm sự. “Vậy ông thích nhất bài thơ nào của cụ?” – “Tôi không thể trả lời bài thơ nào là thích nhất. Nhưng có một bài thơ mà ông cụ bảo tôi chép lại, rồi chép cả ý nghĩa của nó nữa. Bài thơ ấy đơn giản, dễ nhớ mà ý nghĩa sâu xa vô cùng. Có khi cả một đời người sống cũng chỉ gói gọn bấy nhiêu chữ ấy thôi. Tên của bài thơ cũng giản đơn

Trước–sau

Trước tết mai là hoa
Sau Tết mai là củi
Trước bao nhiêu nâng niu
Sau bấy nhiêu buồn tủi
Nâng niu mai chẳng mừng
Hất hủi mai chẳng tủi
Nghìn trước nối nghìn sau
Khe trong lồng bóng núi.

Ngôi nhà số 12 Bến Chợ – Nha Trang mà cố thi sĩ và gia đình gồm vợ với chín người con ở từ năm 1938, chỉ được sửa chữa một lần duy nhất vào năm 1985. Sửa xong nhà hôm trước, hôm sau là đám cưới cháu ngoại. Đằng trước rước dâu, đằng sau cụ đắp chăn, nhắm mắt thanh thản ra đi. Rồi mãi đến năm ngoái, ông Giao mới cho xây thêm một phòng đằng trước để tiếp khách, còn phòng khách cũ thành nơi thờ và lưu giữ kỷ vật cùng sách của thi sĩ. Đúng là “cơm áo không đùa với khách thơ”. Nhưng thử hỏi mấy ai, kể cả những người giàu có bậc nhất, để lại được “tứ bửu” như thi sĩ Quách Tấn cho con cháu làm bài học về giá trị cuộc sống?

bài và ảnh Ngân Hà

**CONHAKO** · 13-06-2010, 12:00 AM

Mít cho CO mượn hình vuonnha nhe...Cảm ơn Mít.

Thông báo Quan trọng

QUÁCH TẤN

QUÁCH TẤN

Comment

Comment

Comment